तू चानी..

तुझ्या 'रोबी'ची कोथा वाचून दाखवत होतीस मला तेव्हा. टिपूर चांदणं पडलेल्या त्या तळ्याशेजारच्या माळरानावार आपण दोघंच. आत खोपटात न जाता काळसर निळ्या नभाचं छप्पर करून पहुडलेले. उन्हाळ्यात उकडतं म्हणून घराबाहेर खाट टाकून झोपायचो तसेच.
ती धुवट खसखशीत चादर अजून लागतेय मांडीला. काळेकुरळे केस सावरून आलेली तू, आणि तुझ्या हातांना येणारा तो मंद सुवास. उगाच वाटतं की तू हात धुतलेल्या पाण्यालाही मोग-याचा गंध येत असणार.
गोष्ट चालूच. हळुवार पानं उलटणा-या तुझ्या लांबसडक बोटांकडे पाहात बसलेला मी. "दोन माणसांमधलं आकाशाएवढं अंतर" - तुझ्या आवाजात ऐकताना कसे आरपार जातात शब्द!
कसा विसरेन?


त्या डोंगरउतारावरून जाताना पार दमून गेलेली तू. कुठे कुठे झाडझाडो-याची सावली शोधणारी. उन्हाला डोक्यावर काही धर म्हणलं तर मात्र ऐकायची नाहीस.
मग त्या मोठ्याश्या खडकापाशी आपण दोघं. माझा हात पक्का धरून खाली उतरू बघत होतीस. मजबूत पकड जमली होती अगदी. पण तुझा पाय कुठे पुरत होता खालपर्यंत?
"सोडू नको रे माझा हात" - तुझा जणू विनवणीचा सूर. आणि माझं आश्वासन. पण तुझी उडी मारायची वेळ झाली, आणि सोडायला सांगितलास हात. त्या गडबडीत तुला खरचटायचं ते खरचटलंच. पण तुझी शप्पथ गं, मी मुद्दाम नव्हतं केलं ते. उलट तू 'सोड' म्हणल्यावरही क्षणभर जास्तच धरलं होतं तुला.
.. बरंय, फक्त हातच खरचटला.
कधीच नाही विसरणार ते.



कड्यावरून असं इतकं ओठंगून खाली पाहायचं नाही - कितीदा सांगितलंय? तू तशी वाकायचीस तेव्हा माझ्या कपाळावर आठ्या. दोनदा तर दंडाला धरून तुला खाली बसवलं मी.
आणि मी नको तिथे चढून माकडमजा करायचो तेव्हाची तुझी चिडचीड. कड्यावरच्या झाडावर चढलंच पाहिजे का - असं विचारणं. तुझ्या डोळ्यातली ती उबदार काळजी बघण्यासाठी अशी छप्पन झाडं चढेन मी.
कसं म्हणतेस विसरून जाईन?



एकामागून एक येऊन कोसळणारी, अर्धवट कळणारी तुझी वाक्यं डोळे मोठे करून ऐकत बसलेला मी. एकसंध असं तुला कदाचित बोलता येत नसावं.
पण तुझ्या वृत्तीला शोभतं ते. आपल्या येण्याची दहा प्रकारे चाहूल देऊन मग एखाद्या राजासारखा नभोमंडपी प्रवेशणारा गगनराज नाहीसच तू. तू तर रात्रीच्या अखंड काळ्या आकाशात क्षणात चमकून जाऊन डोळे दिपवणारी शलाका. मला काही समजायच्या आधीच नभापार निघून गेलेली. ज्याला दिसेल, त्यालाच तुझ्या अस्तित्वाची जाणीव होणार. ज्यांनी पाहिलीच नाही, त्यांना कळावीस कशी?
आणि मग वेडे, मला पामराला विचारत होतीस काय वाटतंय म्हणून!



मला काय वाटतंय, ते तुला निरोपाची गळामिठी घालताना माझ्या डोळ्यात दिसलं ना तुला?

- मंदार.

दुर्मिळहो!

फुले लाख गेली तळाशी गळूनी, मनी स्फुंदतो भंगला पारिजात
फुका दान गेले जगी सुंदराचे, न केसांत कोणी तयां माळतात
फुले ब्रह्मकमळीं पहाणेच केवळ - प्रतीक्षा तयाची सुयोगासमान
बघा दुर्मिळांची कशी कौतुके ही, तयांनाच मिळतो यथायोग्य मान

..

हेच सांगतोय मी तुला.
तू का उगीच इतकी सहज-सोपी होतेयस? नेहेमीच का आहेस तू आसपास - त्यांच्या सगळ्यांसाठीच? कधीही हाक मारा, आहेस आपली जवळच. कशाला असं?
नको ना, तू स्वत: नकोच जाऊन बोलूस. त्यांनी न लिहिलेल्या पत्रांची किती उत्तरं लिहिणारेस? आणि आता वर भेटायला जाणारेस - पण तूच का जायचंस सारखं? जर गेलीसच तर चार नको, दोनच दिवस जा.
कळूदे ना त्यांना तरी, की तूही कुणीतरी आहेस. त्यांच्यासारखीच एक ..

..

नाही! त्यांच्यापेक्षा वेगळीच आहेस.
स्वैर नाही, स्वतंत्र. आपल्याकडे जे आहे, त्याची मुक्तपणे उधळण करणारी.
मोजदाद तर तुला माहीत नाहीच - कोणी किती काय परत दिलं असले फाल्तू प्रश्न तुझ्या वाटचे मलाच पडतात!
तू देत राहतेस फक्त. मनापासून. मला खोलवर आवडतं ते हेच, की तुला चिकटू शकत नाही तुझं देणं.

मीच वेडाय.

कळत नाही का मला?
एक दिवस नदी होण्याचं स्वप्न पाणीदार डोळ्यांत घेऊन त्या उंच कड्याकपारीतून उड्या मारत आलेली निर्झरा तू.
त्यांच्यासारखी कशी असशील?

दुर्मिळ आहेसच. तशीच राहा :)

तिपेडी

खोलीच्या चार भिंतींमधून कचेरीच्या चार भिंतींकडे
बंदिस्तपणे घेऊन जातात गाडीची चार चाकं

छोट्या चौकटीत टपोरा मोती बसणार कसा?

___________


कोरा चेक दिला तिनं मला सही करून
"घे.. हवं तितकं!" हसून म्हणाले डोळे तिचे

माझ्या मनात न मावणारं तिच्या खात्यात कसं मावलं ?

___________

चांदणरात्री सखीची त-हाच निराळी असते
असते माझ्याबरोबर, लाजते चंद्राला बघून

चंद्र आणि मी एकमेकांचा हेवा करतो..



- मंदार.

री.

दोरी एकाच्या हातात
दुस-याच्या ती गळ्यात
दोन्ही कठपुतळ्याच.

दोन कड्यांवर पूल.
दोरी नाही ढकलत,
नेते आयुष्य ओढत.

जळे सुंभ, सुतळीही
नाही पीळ जात, पण
काजळे गं काळजात.

गुंतागुंत आणि गाठी
छोट्या दोरीच्या ललाटी,
मोठी प्राणांनाच गाठी.

- मंदार.

निरपेक्ष

माझ्याशी नाम्याचा विठू बोलणार नाही
पण तरी आळवणी मी सोडणार नाही

सोबतीला कुणीसुद्धा जरी असणार नाही
वाट एकटा चालेन वसा टाकणार नाही

बरसेल खडकांच्या पालथ्याच घड्यावर
पण आकाशीची गंगा कधी सुकणार नाही

ढळेल ना रतीभर जरी धरती लाटांनी
प्रेमभरती सागरी कधी आटणार नाही

आलं एखादंही नाही जरी आज गि-हाईक
मी पडेतो काळोख दारं मिटणार नाही

रणरणत्या उन्हात कोणी बघाया जाईना
माळरानीचा पळस हिरमुसणार नाही

ना येवो पडसाद कड्याकपारींमधून
साद घालणं तरीही माझं थांबणार नाही


- मंदार.

नक्कल !?

नक्कल करणे मला कधी ते जमतच नाही
नक्कल करुनी काय साधते कळतच नाही

नक्कल करणे आवाजाची असे कुशलता
पण दुस-याचा स्वर गुणगुणणे रुचतच नाही

चेह-यावरचे भाव कठिण ते नकलायाला
चेह-यावर बोलक्या, मुखवटा चढतच नाही

नकलेसाठी सूक्ष्म पाहिजे जरी निरीक्षण
स्वत:इतके जवळुन कोणी दिसतच नाही

नकलेसाठी शोधावी लागतात पात्रे
इथे कुणाची चाहुल कानी पडतच नाही

करता नक्कल लपवावे लागते स्वत:ला
लपवाछपवीचे धंदे मी करतच नाही

बोले तैशी चाले - ऐसी दुनिया नाही
'न-कला' करणे कला कशी ते कळतच नाही

- मंदार.

उधळण

नजरेतुन तुझिया सुटती सखये तीर
रेखीव भुवई जणु हृदयी मम खंजीर
त्या स्मितहास्यावर कापुन दिधले आम्ही
तव तळहाताच्या वेदीवरती शीर


* * *


तो पाउस ’पडतो’ तहानलेल्या भूवर
ते ऊन चकाके ’पडुनी’ दंवबिंदूंवर
ती शांत सावली ’पडते’ वटवृक्षाची
’पडणे’ प्रेमातहि का न गमे सुमनोहर?


प्रेमात "पडणं" (to "fall" in love) हा शब्द न आवडणा-यांना:
त्या पडण्याला नापसंती दाखवणं म्हणजे आकाशीच्या पावसाच्या खाली कोसळत येण्याला "अधोगती" म्हणण्यासारखं आहे. असा पाऊस जेव्हा पडतो, तेव्हा त्यात चिंब भिजून जायचं, का कारणांच्या, शंका-कुशंकांच्या वळचणींमागे लपायचं, हे ज्याचं त्याने ठरवायचं.

माझी ती निवड करून झालेलीच आहे कधीची!

काश ..

काश तुमने किसी ख़त का जवाब ही ना दिया होता
दिल को मेरे एक झूठा हौसला ना दिया होता

दे ही देते इक सज़ा उस जुर्रत-ए-दीदार की
काश नजरों से हमारी कुछ समझ ना लिया होता

मार देते ठोकरें ही, की कदमबोसी जो हमने
भूलकर भी जुर्म ऐसा फ़िर कभी ना किया होता

पी के ग़र ज़िंदा रहे होंगी ही कु़छ ग़ुस्ताख़ियां
काश उस क़ातिल नज़र का जाम ही ना पिया होता

बिन हौसले के मर तो जाते ग़म में तेरे ए सनम
ऐसी उम्मीद-ए-वफ़ा में फ़िज़ूल ही ना जिया होता


- मंदार.

दिवाळीच्या शुभेच्छा !

पुन्हा एकवार

अखेरीचं बोलावीन तुला आतड्यापासून
पुन्हा एकदा साहीन तुझा नकार हासून

अखेरीचं ऐकवीन माझ्या मानसीचं गूज
पुन्हा वठल्या झाडांत पालवीची कुजबूज

अखेरीचं थांबवीन तुला निघून जाताना
पुन्हा वाटेवर पाय असे अवघडताना

अखेरीचं पांघरीन तुझं लागलेलं वेड
पुन्हा शहाण्या डोक्याने वेड्या मनालाच छेद

अखेरीचं विचारीन सखे सोबत येशील?
दोन घडीच्या डावाची भागीदारीण होशील?

- मंदार.

ऋण-भार

उपकार-फेड सौदा परक्यांत होत आहे
मित्रांस स्निग्धतेचा का भार होत आहे?

जरि पांघरूण त्याला उबदार घातले मी
ओझेच त्या उबेचे सखयास होत आहे

धरणीस पावसाचा भालास कुंकुमाचा
कुसुमांस गुंजनाचा का जाच होत आहे?

’माझा’ म्हणून केले, प्रेमार्द्र अंतराने
ऋणभार-क्लेश माझ्या हृदयास होत आहे

वाटे, ऋणे असावी ऐशी मधाळलेली
मधुमास आपुला का वैशाख होत आहे?


मंदार.

तीन तिघाडा

घशाखाली भाकरी घालून तो जरा पडला
ती बाहेर उन्हात गोव-या वाळवत होती

तीच वाळली, गोव-या ओल्या आणि तो कोरडा राहिला.

----------------

बहात्तर कुमारिकांपायी पडतायत
रोज असंख्य जीवांच्या आहुती

ते यज्ञ कधीपासून करायला लागले?

-----------------

सीतेसंगे स्वर्ग भासे वनवास रामाचा
कर्तव्या जागुन आत्मा होई धन्य लक्ष्मणाचा

प्रासादी राहुन वनवास होता - फक्त उर्मिलेचा



मंदार.

अताशा असे हे मला काय होते ..

(खरेभाऊंची माफी मागून)

अताशा असे हे मला काय होते
कुण्या काळची झोप डोळ्यांत येते
बरा वाचता वाचता पेंगतो मी
अशी लेखणी हातुनी खालिं पडते

कधी आवरू पुस्तकांचा पसारा
कधी सावरू तो टीपांचा ढिगारा
असे चालती हात हे संथ माझे
गोंधळात ह्या वेंधळा मी बिचारा

न लेखांक कुठले, न संदर्भ काही
न कुठले परिच्छेद, सूत्रे न काही
जसा दारुडा जाइ रस्त्यावरूनी
तसा काहिसा काटतो मार्ग मीही

असा ऐकु ये मास्तरांचा पुकारा
क्षणी दूर हो आळशी नूर सारा
असे ढवळते आत जोरात काही
जसा बैल घे आसुडाचा इशारा

कशी ही अवस्था कुणाला कळावे?
कुणाला पुसावे ? कुणी उत्तरावे ?
किती रोज करतो, तरी काम उरते
असे काम उरता, कुणी आटपावे ?


मंदार.

होळी! :)

मास्तरांचा धावा .. !

माझे मास्तर फार म्हणजे फारच व्यस्त असतात. (ह्या ’व्यस्त’तेचा त्यांच्या आणि माझ्या कामाच्या प्रमाणाशी काहीही संबंध नाही!)
तर त्यांच्यासाठी मी एक ’धावा’ लिहिलाय -

(मूळ गीत: एकवार पंखावरुनी ..)

(गदिमांची माफी मागून):

एकवार मसुद्यावरुनी फिरो तुझा हात
कामाचे सार्थक माझ्या, तुझ्या स्वाक्ष-यांत

विद्यापीठी अवघा फिरलो
तुझ्या हापिसाशी बसलो
उपाहारगृही केव्हां, कधी व्हरांड्यात

वर्ग, प्रयोगशाळा ही
धुंडाळल्या त्या बागाही
तुझ्याविना नव्हते कोणी, माझिया मनात

फुशारून जाउन कोणी
तुझ्यापुढे नाचे ’राणी’
तुझ्यासवे बोलत बसतो, कुणी भाग्यवंत

मुका बावरा मी भोळा
पडेन का तुझिया डोळा ?
कधिही सांग, तेव्हां येइन तुझ्या हापिसात

शिवराय

निश्चयाचा महामेरु । बहुत जनांसी आधारु ।
अखंड स्थितीचा निर्धारु । श्रीमंत योगी ॥

परोपकाराचिये राशी । उदंड घडती जयासी ।
तयाचे गुणमहत्त्वासी । तुळणा कैची ॥

यशवंत कीर्तिवंत । सामर्थ्यवंत वरदवंत ।
नीतिवंत पुण्यवंत । जाणता राजा ॥

आचारशीळ विचारशीळ । दानशीळ धर्मशीळ ।
सर्वज्ञपणे सुशीळ । सकळां ठायी ॥

नरपति हयपति गजपति । गडपति भूपति जळपति ।
पुरंदर आणि शक्ती । पृष्ठभागीं ॥

धीर उदार गंभीर । शूर क्रियेसि तत्पर ।
सावधपणे नृपवर । तुच्छ केले ॥

तीर्थेक्षेत्रे मोडिली । ब्राह्मणस्थाने भ्रष्ट जाली ।
सकळ पृथ्वी आंदोळली । धर्म गेला ॥

देव-धर्म-गोब्राह्मण । करावया संरक्षण ।
हृदयस्थ जाला नारायण । प्रेरणा केली ॥

उदंड पंडित पुराणिक । कवीश्वर याज्ञिक वैदिक ।
धूर्त तार्किक सभानायक । तुमच्या ठायी ॥

या भूमंडळाचे ठायी । धर्मरक्षी ऐसा नाही ।
महाराष्ट्रधर्म राहिला काही । तुम्हां कारणे ॥

आणिकही धर्मकृत्ये चालती । आश्रित होऊन कित्येक राहती ।
धन्य धन्य तुमची कीर्ती । विश्वीं विस्तारिली ॥

कित्येक दुष्ट संहारिले । कित्येकांसी धाक सुटले ।
कित्येकांस आश्रय जाले । शिवकल्याण राजा ॥

तुमचे देशी वास्तव्य केले । परंतु वर्तमान नाही घेतले ।
ऋणानुबंधे विस्मरण जाले । काय नेणो ॥

सर्वज्ञ मंडळी धर्ममूर्ती । सांगणे काय तुम्हाप्रती ।
धर्मसंस्थापनेची कीर्ती । सांभाळिली पाहिजे ॥

उदंड राजकारण तटले । तेणे चित्त विभागले ।
प्रसंग नसता लिहिले । क्षमा केली पाहिजे ॥

-- (समर्थ रामदासांचे छत्रपतींस पत्र)

बाबांस ..

एखाद्या धगधगत्या ज्वालेनं आपलं तेज लक्ष लक्ष ज्योतींना द्यावं,
तेजाळ सूर्यानं धरतीवरची काळरात्र एका क्षणात निखंदून टाकावी,
तसंच ..

गरुडानं चिमण्या-कावळ्यांना, राघू-मैनांना उत्तुंग भरारीसाठी पंख द्यावेत,
आणि एखाद्या वटवृक्षानं त्यांच्या तप्त आत्म्यांना मायेची सावली द्यावी,
तसंच ..

एखाद्या मातेनं आपल्या रक्ताचं स्तन्यामृत पेशीपेशींना पाजावं,
एखाद्या पित्यानं अजाण असहाय अडखळणा-या पावलांना वाट दाखवावी,
तसंच ..

बाबा, तसंच, तुम्ही केलंत - दिलंत - दाखवलंत !

"ज्वाला उफाळत जश्या वर जावयाते,
ध्येये तशीच अमुची असू देत माते!"
अश्या तुमच्या ध्येयांना म्हणतोय आमचं.
तुम्ही आणलेल्या वादळातलं मूठभर आमच्याही छातीत घेतोय साठवून.
तुमच्या हातातल्या मशालीवर लावतोय आमचीही एक पणती.

अश्या ध्येयांची स्वप्नं पेलवतील ना आम्हाला?
अश्या वादळात अभंग राहील ना आमची छाती?
आणि हातातली ती पणती सांभाळू शकू ना आम्ही?
... अश्या सगळ्या शंका-कुशंका-अविश्वासाला तिलांजली देतोय आज.

तुम्हीच एकदा लिहिलं होतं -
"जहाजाबरोबर स्वत:ला बुडवून घेणारे कर्णधार जेथे असतात,
तेथेच बुडता देश वाचवणा-या नाविकांच्या पिढ्या जन्म घेतात!"

बाबा,
अज्ञाताच्या दिशेनं जाताना भेटतील तुम्हाला किनारे, आणि लाटांचे कल्लोळही.
आमची वाट पाहणा-या किना-यांना,
आणि लाटांच्या त्या उग्र कल्लोळांना इतकंच सांगाल?
.. आम्ही अजून जहाज सोडलेलं नाही!

चॉकलेट :D

मला चॉकलेट फार आवडतं. इतकं की मी रोज ते खातोच खातो (हे फक्त माझ्या आईला सांगू नका). कधी दुधात घालून, कधी नुसतंच. कधी त्याची ब्राउनी बनवून, तर कधी आइस्क्रीममधून :D
हेच काय, मी सगळ्यात पहिलं जे गाणं शिकलो ते ’चॉकलेटचा बंगला’च. केळ्यानंतर चॉकलेट हीच जगातली सगळ्यात चांगली गोष्ट आहे, असं माझं आणि मक्याचं मत आहे!

मी इतकं चॉकलेट खातो रोज, की ..

उठल्यावर चॉकलेट खातो, झोपताना चॉकलेट घेतो
मी जेवायच्या आधी थोडे, थोडे नाश्त्याला घेतो

त्याशिवाय ना जात दिवस, रात्री करतो हाच नवस
उद्या मिळू दे आणखी देवा, खंडीभर चॉकलेटचा मेवा!

रात्री एकदा स्वप्नात माझ्या, मीच आलो मोठेपणचा
बघतो तर काय, झालो होतो, मी तर अख्खा चॉकलेटचा!

चॉकलेटचे होते हात-पाय, चॉकलेटचेच होते डोळे
कानांच्या जागी पण दिसले चॉकलेटचे करडे गोळे

बोटं तोंडात घातली मी, मग 'मोठा मी' म्हणे हळू
चॉकलेट खाणे पुरे करू रे, आता लागलंय मला कळू

तेव्हापासुन नवस बोलतो, एक नवा मी बाप्पाला
'मोठेपणचा मी' मिळू दे, मला उद्याच्या जेवणाला!

रंग !?

काय असतो आनंदाचा रंग, दु:खाचा आणि वेदनेचा ?
करपलेल्या मनांचा अन् हरपलेल्या भानाचा ?

कुठल्या रंगाचा असतो, ह्याने त्याचा केलेला छळ ?
काळे-निळेच दिसतात ना, त्या पाठींवरचे वळ ?

काळाच रंग चोरीचा, अन् काळाच बेकारीचा
काळा लांछनाचा आणि काळा गुलामीचा !

काळी गल्ली खुन्यांची, अन् काळा बोळ डाकूंचा
काळी पावलं अशुभाची, काळा काळ काळ्यांचा !

काळे ते गरीबच, आणि काळे तेच भिकार
माणसांच्या जंगलात होते काळ्यांचीच शिकार :(

-- मंदार.

("चोरी झाली? - काळाच असणार !"
"रात्री जाऊ नका तिकडे! गल्लीत काळे आहेत !"
"तो कसला आलाय उच्चशिक्षित ? काळा आहे तो !"
:।
२१ व्या शतकात मोठमोठ्या घोषणा देऊन शिरणारे आपण सगळे; कातडीच्या रंगाला बरोबर घेऊन चालत राहणार, का त्यापलीकडे जाऊन मनं मोकळी सताड उघडी ठेवून चांगली माणसं म्हणून जगणार?)

गानसंजीवनी

गेल्या सत्रात फार सुंदर संगीत कार्यक्रमांना जायची संधी मिळाली. आणि पुन्हा एकदा एखाद्या कलाकाराच्या समोर बसून त्यांचं गायन-वादन ऐकण्याची मजा घेता आली. त्या आनंदाबद्दल शब्दात काय आणि किती सांगू? गाणं-बजावणं ऐकून मन आनंदानं उड्या मारतं म्हणजे काय होतं ते कळलं पुन्हा.

एखाद्या प्रशस्त सभागृहात एक साधंसंच, लाकडी स्टेज. माफकच सजवलेलं. एखादी पातळशी गादी अंथरलेली. त्यावर पांढरी स्वच्छ चादर. एखादा पाण्याचा गडवा. असलीच तर मोग-याची ताजी टवटवीत फुलं. मग ती वाद्यं - संवादिनी, तबल्याची जोडी आणि तानपुरा. जणू पूजेसाठी सिद्ध केलेली पळी-पंचपात्री. जणू जमून येणा-या विड्यातला पान-कात-चुना. मग त्या आसनांवर येऊन बसतात ते त्या गानदेवतेचे, सिद्धकलाहस्त नटराजाचे पुजारी - गतजन्मीचे यक्ष-गंधर्वच. ह्या पृथ्वीवर त्यांनी जन्म घेणं हा त्यांना जणू शाप, आणि त्यांची कला 'याचि देही याचि कानी' अनुभवायला मिळणं हे आम्हाला मिळालेलं वरदान. आपलं षड्ज हे सुरेख नाव सार्थ करणा-या 'सा' ची आळवणी होते, आणि मग सुरू होते 'श्रवणभक्ती' :)

संजीव अभ्यंकरांची एक मैफल झाली इथे, मे महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात. निखळ आनंदाचा उच्चतम अनुभव होता. संजीवजींनी वयाच्या ११ व्या वर्षीच कार्यक्रम करायला सुरुवात केली. पंडित जसराजांकडून गाणं शिकायला लागायच्या आधीपासूनच त्यांच्या मातोश्रींना त्यांच्या गळ्यातली ताकद दिसली होती.
पंडित जसराजांच्या गाण्याचा दीवाना असल्यामुळे त्यांच्या ह्या शिष्याच्या गाण्याच्या प्रेमात मी नकळत पडलो होतो. आता त्यांना प्रत्यक्ष ऐकायला मिळणार म्हणून उत्सुक मनाने गेलो. आणि एक सुंदर सुरेल संध्याकाळ पदरात घातली त्यांनी.
दिनकी पूरिया ने सुरुवात करून त्यांनी पहिल्या काही क्षणातच जिंकलं आम्हाला. मध्येच, "तुम्ही सगळे श्रोते मधल्या रांगेत येऊन बसा, म्हणजे मला तुम्हाला पाहता येईल" अशी गोड विनंतीवजा सूचनाही केली. त्यांचा मधाळ आवाज आणि स्मित पाहून कुणीच ती सूचना डावलली नाही. आणि मग एखाद्या सराईत जादूगाराच्या पोतडीतून अद्भुत, सुंदर, मोहक आणि वेड लावणा-या चमत्कारिक गोष्टी बाहेर पडाव्यात, तश्या त्यांनी अनेक रचना, बंदिशी सादर केल्या. त्यात हंसध्वनि होता, कबिरांचं भजन होतं ..
"लगन बिन जागे ना निर्मोही
बिना लगन की प्रीत बावरी
ओस नीर जो धोई" ..
(ज्यात 'लगन' नाही, पूर्ण समर्पण नाही, अश्या प्रीतीला कबीर सुकून गेलेली विहीर - धोई - म्हणतायत.)

"हम तो रमते रामभरोसे, रजा करे सो होई
बिन कृपा सतगुरु नहि पावै लाख जतन करे कोई
कहे कबीर सुनो भाई साधो, गुरुबिन मुक्ति न होई" ..

संजीवजी गात होते. लहान मुलाच्या चेह-यावर जसं निखळ, गोंडस, निरागस हसू खुलतं तसं हसू मनात फुलत होतं. कसल्या उपमा द्यायच्या त्या आनंदाला? कसल्या प्रतिमांनी शब्दात बांधायचं? अप्रतिम होतं ते सगळंच. अवर्णनीय. इतका उत्कटपणे आनंद देणारं क्वचित अनुभवायला मिळतं.
मैफल सुरू होताना संध्याकाळ होत होती. दिवसभर कामात गुंतलेला आपला प्रियकर घरी येणार म्हणून प्रिया आतुरतेनं त्याची वाट पाहात होती. प्रियकराचं मन वेगाने धावत तिच्याकडे निघालं होतं.

"दिन भर तो मैं दुनिया के धंदों में खोया रहा,
जब दीवारों से धूप ढली, तुम याद आये, तुम याद आये" अशी अवस्था होती त्याची.

मग संधिप्रकाश विरघळून गेला, रात्रीच्या अंधारात. आतुरतेची जागा घेतली विरहाने. विरहाचं दु:ख झालं. मग संशय डोकावला. मग आपल्या प्राणप्रिय सख्याचं मन कुणा सवतीनं काबीज केलं असेल ह्या विचारात गढून गेली बिचारी विरहिणी. राग आला तिला आपल्या सख्याचा.

"तुम हम संग जी न बोलो .. पिहरवा ..
औरन से नेहा मिलावत हो, और हमसे करत तुम रार .."

मग कधीतरी रात्री उशिराच्या प्रहरी आला तिचा सखा. ती अजून घुश्श्यातच होती. सख्याने तिला समजवायचा खूप प्रयत्न केला - पण निष्फळ. काही ऐकेचना ती. म्हणाली:
"करत हो मीठी बतियां, कहां गंवायी सारी रतियां ..
कासे कहूं मन की बतिया, रैना गयी मोरी गिन गिन तारे
करत हो .."
नट भैरवातली ही सुंदर बंदिश ऐकल्यावर डोळ्यासमोर रुसलेली प्रिया उभी न राहिली तर सांगा !

खूप विनवण्यांनंतर शेवटी ती ऐकते त्याचं. आणि पुन्हा कधीही असा उशीर न करण्याचं वचन घेते त्याच्याकडून.

"अब मान ले, बालम मोरी बात, नाहक रार करो ना मोरे साथ .."
म्हणते, "नको तिथे प्रेम दाखवतोस तुझं, वेळेवर परत यायला मात्र नको ! सगळ्या मैत्रिणींसमोर मला जवळ खेचताना तुला लाज कशी नाही वाटत ? मी मात्र लज्जेने चूर होते तिथे !"
"निठुर नाथ तुम जोरी करत हो,
लाज आवत मोहे देखत सब सखियां साथ.."
.. नट भैरवाच्या प्रेमात पडायला एवढं पुरे आहे !

अशा भावनांच्या हिंदोळ्यावरून हे गायक आपल्याला घेऊन जातात.

पूजेच्या शेवटी जशी खणखणीत आरती असते, तसंच संजीवजी दोन सुंदर भजनं म्हणतात मैफिलीच्या शेवटाला. प्रेमी जीवांच्या शृंगाराचं गोड चित्र रंगवणारा त्यांचा आवाज आणखीनच स्निग्ध होऊन राम-कृष्णांची आळवणी करायला लागतो.

"तनु मेघश्याम मेळे, चित्तचातक निमाले ।
कीर्तीसुगंध तरुवरी, कूजे कोकिळा वैखरी ।
ध्यान लागले रामाचे, दु:ख हरले जन्माचे !"

आणि मग येतो नामदेवांचा अभंग -
"नाम गाऊ, नाम ध्याऊ, नामे विठोबासी पाहू ।"

आपण तृप्त होऊन जातो. भजनाचा शेवटचा गजर चालू असताना कधी उभे राहून आपण त्या पुजा-याला टाळ्यांनी दाद देतो, कळतही नाही. आपल्याला गानसंजीवनी देणारा संजीव नावाचा तो गंधर्व हात छातीशी घेऊन जणू तो गजर मनाच्या कोप-यात साठवून घेत असतो ..